الحسن بن محمد الديلمي (مترجم :مسترحمى)
201
إرشاد القلوب (فارسى)
بصرى كه سؤال نموده بود از قضا و قدر ، و آن حضرت در جواب نوشتهء او مرقوم فرمودند : هر كس ايمان بخير و شرّ مقدر شده نداشته باشد فاجر است و هر كس معاصى را از طرف خدا بداند كافر است ، زيرا كسى باكراه خدا را اطاعت نميكند ، و بجبر كسى او را معصيت نمىنمايد ، و وانگذارده بندگان را ( از اثره گناه ) از هلاكت ، و خداوند مالك است آنچه را كه ملك بندگان فرموده ، و قادر است هم چنانى كه بندگان را قدرت عنايت فرموده ، و اگر بندگان اطاعت او نمودند ايشان را باز نميدارد و مانعى بر آنها پيش نمىآورد كه ترك اطاعت كنند ، و اگر معصيت او را نمودند اگر خواست مانع ايشان مىشود و اگر خواست آزادشان ميگذارد ( وابسته به لياقت اشخاص ) ، و اگر مانع معصيت ايشان نشود نميتوان گفت كه خداوند آنها را مجبور بگناه كرده ، و براى خداست اتمام حجّت نمودن ببندگان ، و اينكه ايشان را راهنمائى فرمايد و منهيّات را به آنها بفهماند و السلام . چنين گويد ( ديلمى ) كه يكى از مراحل ادب ياد گرفتن مسائل و احكام دينى و علوم يقينى است ، و سه چيز است كه سره ادبست : دورى از شك و ترديد ، از عيوب ( اخلاقى ) سالم بودن ، و ايمان بغيب داشتن ، و منتهاى ادب آنست كه خداوند نبيند آدمى را در آنچه كه نهى فرموده ، و به بيند آدمى را در آنچه كه امر فرموده . و منقولست كه ابن جنيد بغدادى گفته : هر گاه پايه دوستى محكم شد تمام ادبها ساقط مىشود ، اين قول بمنتها درجهء غلط است به جهت ترك ادب ، زيرا هر گاه پايه دوستى و محبت محكم شد و اخلاص پيش آمد لازمست بر دوست كه بيشتر جديّت در داشتن ادب كند ، و دليل